الشيخ محمد علي الگرامي القمي (مترجم: بصيرى)

197

منطق مقارن (فارسى)

بحار الانوار مجلسى جمع‌آورى شده است مراجعه كنيد مسلما دستورات عميق و سودمندى را خواهيد يافت . رؤس هشتگانه منطقيان قديم در آغاز كتابهايشان مطالبى را كه به رؤس هشتگانه مشهور است ، ذكر مىكرده‌اند ما نيز مختصرا آنها را بازگو نموده ، تعريف و بيان آنها را در خصوص علوم منطق ذكر مىكنيم : 1 - غرض از علم يعنى بيان هدف اوليه‌اى كه مدون اول علم آن را در نظر داشته است مانند عصمت از خطاى فكر در علم منطق . 2 - فايده‌اى كه بر علم مترتب است هرچند مدون اول علم آن فائده را بعنوان هدف در نظر نگرفته باشد مانند استفاده‌اى كه از بحث نسبتهاى چهارگانه منطق در فقه مىشود . 3 - وجه نامگذارى علم مثلا منطق را از آنجهت كه بيان آدمى را كامل و عقلانى مىكند ، به اين نام ناميده‌اند كه شرح آن گذشت . يا به آن جهت كه اين علم موجب قوى شدن تفكر آدمى و درك كليات مىشود . 4 - مدون علم - مثلا مدون منطق ارسطو است . و مولف كتاب خاص در علم - مثلا سبزوارى مولف منظومه است و تفتازانى مؤلف تهذيب . و اين بدانجهت است كه عظمت مولف و مدون مايه حصول اطمينان در اكثر مردم مىشود . 5 - بيان جنس علم و اينكه عقلى است يا نقلى ، فرعى يا اصلى ، آلى يا اصالى عملى يا نظرى و . . . نظرات علما در تقسيم علوم نهايت اختلاف را دارد . چه بسا كه هر عالم شرقى يا غربى براى خود مبناى خاصى را در تقسيم علوم اتخاذ نموده است . پاره‌اى از آنها علوم را بر مبناى محتواى آنها و پاره‌اى ديگر بر اساس دليل‌هايى كه در آنها به كار رفته است و دسته‌اى براساس هدف آنها و جمعى با تركيبى از همه آنچه گفته شد ، تقسيم كرده‌اند .